Śląsk Opolski

Śląsk Opolski jest terytorium niepowtarzalnym. Jego tradycje są efektem mieszania się wpływów nie tylko polskich, ale także czeskich i niemieckich.

Województwo opolskie położone jest na południu Polski pomiędzy województwami dolnośląskim i śląskim. Sąsiaduje ono także z województwem łódzkim i wielkopolskim. Cały ten region często nazywany jest Śląskiem Opolskim. Od roku 1999 mniejszość niemiecka współrządzi regionem.
Województwo Opolskie graniczy z Niemcami i z Republiką Czeską.

Śląsk Opolski jest terytorium niepowtarzalnym. Jego tradycje są efektem mieszania się wpływów nie tylko polskich, ale także czeskich i niemieckich. W wyniku tego połączenia powstała unikalna kultura z własnym dialektem, strojami ludowymi i kuchnią. Tradycja ludowa w województwie opolskim jest bardzo żywa co widać w czasie lokalnych świąt chociażby w Gogolinie. Stare  zwyczaje na śląskich wsiach przetrwał do dziś. W ostatnią sobotę karnawału, kolorowy korowód w asyście muzykantów prowadzi przez wieś niedźwiedzia. Pochód trafia do gospodarstw, a  gospodarze muszą wykupić się pieniędzmi, słodyczami lub alkoholem. Topienie marzanny. Jest to chyba najpopularniejszy obrzęd, który symbolizuje pożegnanie z zimą. Grzebanie basa-kondukt żałobny składający się z przebierańców odprawia pogrzeb instrumentom muzycznym. Obrzęd ten symbolizuje zakończenie głośnego okresu karnawału. Skubanie pierza odbywa się w grudniu, kobiety odwiedzają największy dom we wsi i skubią pierze śpiewając przy tym. Żniwniok-Dożynki, jest to bardzo stare święto plonów, wieśniacy niosą koronę żniwną na mszę dziękczynną, do kościoła, przyozdobionego plonami. Orszak prowadzony jest przez starostę i starościnę. Zwieńczeniem uroczystości jest konkurs koron żniwnych. Żniwnioki kończą zawody sportowe, pokazy strażackie, koncerty i zabawy taneczne. Każda rodzina z okazji dożynek prezentuje przed domem scenki z życia wsi. Wielkanoc przynosi wiosnę,  jaja barwione są z użyciem barwników naturalnych oraz przyozdabiane ornamentami roślinnymi. Wzór na skorupce wydrapywany jest specjalnym narzędziem. Wzornictwo to przeniesiono na fajans i porcelanę.

Kuchnia na Śląsku Opolskim z racji tego, że przesiąknięta jest wpływami czeskimi, niemieckimi i węgierskimi obfituje w różnorodne produkty i potrawy. Wśród nich odnajdujemy smaki śląskie, czeskie i kresowe. Żymlok opolski, buchty i kluski śląskie, śliszki i mołcka, kołacz śląski to tylko kilka opolski specjałów. Kołacz opolski-tradycja tego wypieku sięga średniowiecza.  Był  on zawsze produktem obrzędowym. Podawany jest na wszystkich świętach i uroczystościach rodzinnych. Podczas wesela para młoda obdarowuje nim całą wieś. Dzisiaj jest  najczęściej dużym, prostokątnym plackiem drożdżowym, o makowym, serowym bądź jabłkowym nadzieniu z posypką. Kluski śląskie,zwane także kluskami białymi. Robi się je z przegotowanych i przetartych ziemniaków, mąki i jajek. Kluski śląskie najczęściej podaje się do wszelkiego rodzaju pieczeni mięsnych i sosów. Przepis na kluski śląskie przekazywany jest w rodzinach śląskich z pokolenia na pokolenie.  Opolska rolada wołowa. Jest to tradycyjne, opolskie danie. Powstaje  z płatu mięsa, w który zawija się wędzony boczek, cebulę i ogórek kiszony. Roladę najczęściej można spotkać na opolskim niedzielnym stole obok klusek śląskich i modroj kapusty-sałatki z gotowanej czerwonej kapusty, przypraw i boczku. Żur śląski. Jest to półprodukt służący do przygotowania bardzo lubianej na Śląsku potrawy, zupy żurku lub dania jednogarnkowego z wędzonką, danie to spożywa się najczęściej z tłuczonymi ziemniakami. Dawniej, żur wytwarzany był samodzielnie przez gospodynie. Dzisiaj natomiast gotowy żur można kupić w sklepach spożywczych. Żymlok opolski biały, nazwa pochodzi od słowa "żymła" czyli bułka, która jest jednym z elementów składowych tej smacznej wędlin, obok podrobów wieprzowych, cebuli i przypraw. Kartoffelsalat-tradycyjna sałatka składająca się z ziemniaków i boczku. W Wigilię jest  zastępowana śledziem, często dodawana jest  marchewka, cebula i ogórek kiszony, lub jajka i majonez. Śląskie niebo- tradycyjne danie z wędzonego i gotowanego mięsa w sosie z dodatkiem suszonych śliwek. Podawane ze śląskimi buchtami czyli  dużymi, kulistymi i puszystymi kluskami o jasnokremowej barwie. Gołąbki z kaszy gryczanej i ziemniaków,niegdyś na kresach wschodnich była to potrawa wigilijna, a teraz jest potrawą powszechnie jedzoną na Śląsku Opolskim. Parzone liście kapusty faszeruje się masą z kaszy gryczanej, ziemniaków i cebuli. Po ugotowaniu gołąbki polewa się stopioną słoniną. Pańćkraut z żeberkami,to masa kapuściano-ziemniaczaną z kawałkami startej marchewki oraz skwarkami ze słoniny i boczku. Potrawę  podajemy z gotowanymi na wywarze jarzynowym żeberkami. Mołcka to potrawa, która tradycyjnie kończy śląską wieczerzę wigilijną. Ma  konsystencje sosu i zrobione jest z piernika, warzyw, suszonych owoców i bakalii. Jest słodka i  podawana zarówno na ciepło, jak i na zimno. Szpajza-najbardziej znany tradycyjny opolski deser, składa się z galaretki, soku z owoców lub kompotu, białka i cukru. Szpajzę dekoruje się bitą śmietaną i owocami. Niegdyś potrawa ta była tylko o smaku cytrynowym, teraz  można spotkać szpajzę wiśniową i czekoladową.

Domowy ser parzony z kminkiem, receptura sera jest przekazywana z pokolenia na pokolenie. Ser ten ma lekki posmak kminku, szklisty, żółtej  barwy z widocznymi ziarnkami kminku, zaliczany do grupy serów topionych. Jest miękki, bywa lejący. Do jego produkcji nie używa się konserwantów.  Ser domowy smażony z kminkiem, z czosnkiem, bez przypraw. Do jego wytwarzania używa się mleka krowiego. Po maśle i smalcu stanowi główny dodatek do chleba. W czasach dawnych, kiedy nie było jeszcze lodówek, był to produkt stosunkowo długo zdatny do spożycia. Ser ten wytwarzany jest zgodnie z przepisami przekazywanymi drogą ustną, pochodzącymi z początków XIX wieku.

Mięsne przysmaki Opolszczyzny to Krupnioki z Górek, nazwa pochodzi od krup kaszy krupniouki, ale zamiennie spotyka się nazwy: jelitka, kaszanka, graupenwurst. Wyroby wytwarzane po świniobiciu to: wellwurst, wellflaisch nazwy z języka niemieckiego: Werwurst, Werfleisch. Największym powodzeniem cieszyły się krupnioki,  podawane nawet w czasie wesela na kolację. Na weselu, drugie śniadanie tzw. frysztuk stanowiły kołacze i kawa, a wieczerzę właśnie krupniouki, golet czyli galareta z nóżek wieprzowych oraz chleb. Leberwurst drobno mielony z Górek,inaczej wątrobianka z Górek  z charakterystycznym dla tego typu wyrobu smakiem oraz zapachem pieprzu i czosnku. Salceson biały z Górek nazywany też Presspubliki biały z Górek. Nazwa pochodzi od niemieckiego pressen- cisnąć, dociskać. Używa się też nazwy preszwuszt- salceson. Wyroby te są tradycyjnie wykonywane od pokoleń na Śląsku Opolskim zaraz po świniobiciu, przed wyrobem kiełbas i szynek. Presswurstu białego nie wykonywano samodzielnie.

Ryby na Śląsku Opolskim Harynki w cebulowej zołzie. Nazwa tego produktu wskazuje na jego dawne pochodzenie "harynek", czyli śledź. Harynek w cebulowej zołzie powinien być podawany w szklanej salaterce; płaty śledziowe harynki,zalane sosem zołzą cebulową z dodatkiem śmietany i innych przypraw.
Modro kapusta czyli kapusta czerwona, podawana jest do wielu dań mięsnych,  najczęściej do rolad wołowych i klusek śląskich. Można ją przyrządzać na różne sposoby. Z dodatkiem boczku lub słoniny, z dodatkiem goździków, z jabłkiem, octem winnym lub konfiturą z czarnych porzeczek, z dodatkiem czerwonego wina i różnych przypraw. Dziś trudno sobie wyobrazić śląski niedzielny obiad bez sałatki z czerwonej kapusty.

Opolskie ciasteczka ze skwarek czyli szpyrek. Od dziewiętnastego wieku kuchnia śląska uległa przeobrażeniom. Starano się, by potrawy były urozmaicone. Z tego okresu pochodzi umiejętność wypiekania ciastek ze szpyrek, które są doskonałym przykładem takiego wykorzystania produktów, aby nic się nie zmarnowało. Po przetopieniu słoniny pozostawały skwarki, które zazwyczaj odcedzano by dłużej zachował on świeżość. Ze skwarek pieczono ciasteczka, zwane właśnie ciastkami ze szpyrek. Ciastka te są chrupiące, kruche i lekkie o smaku lekko słodkim i wyczuwalnym zapachu szpyrek. Kretowina  ciasto biszkoptowe o smaku czekoladowym. Jest to odmiana biszkoptowego ciasta czekoladowego z nadzieniem, w celu uzyskania kształtu półkuli wzorowanej na francuskiej Charlotte royal do formowania ciasta używa się miski. Ciasto jest puszyste, lekko wilgotne, porowate, i delikatne. Konsystencją przypomina ptasie mleczko - lekka, puszysta i bardzo delikatna. Ma wyraźnie czekoladowy smak, który podkreśla Nadzienie przypomina w smaku mleczną czekoladę. Chleb gogoliński, wypieka się w tradycyjnym piecu ceramicznym wykonanym z cegły. Dolna skórka chleba jest ciemna i ma lekko gorzkawy smak, ponieważ chleb gogoliński jest pieczony bezpośrednio na rozgrzanej cegle. Bochenki są kopulaste, a na powierzchni widać odciśnięte w mące gałązki wiklinowego kosza. Chleb gogoliński zachowuje świeżość do pięć dni. Chałwy sezamowe -najważniejszym składnikiem chałwy jest miazga sezamowa. Wytwarza się ją metodą tradycyjną z zastosowaniem ręcznego wyrabiania  składników. Ręczne wyrabianie masy sezamowej wpływa na wyśmienity smak chałwy. KJW