Witamina C

Marynarze przestali cierpieć na szkorbut, gdy ich dieta została wzbogacona w kiszoną kapustę.

Witamina C należy do witamin rozpuszczalnych w wodzie. Jej chemiczna nazwa "kwas askorbinowy" wywodzi się z łaciny i oznacza "bez szkorbutu". Odkrycie witaminy C zawdzięczamy badaniom prowadzonym nad szkorbutem. Stwierdzono, że marynarze w trakcie długich rejsów, mimo wystarczających zapasów mięs i kaszy, zapadali na tę chorobę. Byli bardzo osłabieni, znacznie gorzej goiły się im rany, dochodziło u nich do przerostu dziąseł, utraty zębów, krwawień oraz bólów mięśni i stawów. Sytuacja zmieniła się, dopiero wówczas, gdy w jadłospisie marynarzy pojawiła się kiszona kapusta. Stwierdzono, że jest ona bardzo dobrym źródłem witaminy C, której niedobory w codziennej diecie odpowiadają za rozwój szkorbutu.

Funkcje

Powszechnie znaną rolą witaminy C jest zwiększanie odporności organizmu. Jednak podstawową funkcją kwasu askorbinowego jest udział w procesie wytwarzania kolagenu w organizmie. Z niego powstaje tkanka łączna, z której zbudowana jest duża część naszego organizmu. Kolagen jest ważnym składnikiem ścian naczyń krwionośnych, dzięki niemu goją się rany. Witamina C jest też silnym antyoksydantem - chroni organizm przed szkodliwym działaniem wolnych rodników. Dzięki antyoksydacyjnemu działaniu kwasu askorbinowego zmniejsza on ryzyko wystąpienia nowotworów. Witamina C ułatwia wchłanianie niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania organizmu żelaza. Ponadto odgrywa istotną rolę w przemianach aminokwasów w organizmie oraz przy wytwarzaniu niektórych hormonów (głównie tych, które są odpowiedzialne za zwalczanie stresu).

Zapotrzebowanie

Zapotrzebowanie organizmu na witaminę C jest dość wysokie. Zwiększa się wraz z wiekiem, jeszcze wyższe jest dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Ponadto badania wykazują, że osoby palące mają podwyższone zapotrzebowanie na tę witaminę.

Grupa ludności	Zapotrzebowanie dobowe na witaminę C w mg
Niemowlęta 0 - 6 m-cy	40
Niemowlęta 7 - 12 m-cy	50
Małe dzieci 1 - 3 r.ż.	40
Dzieci 4 - 9 r.ż.	50
	Kobiety	Mężczyźni
Młodzież 10 - 12 r.ż.	50	50
Młodzież 13 - 18 r.ż.	65	75
Dorośli	75	90
Kobiety w ciąży < 19 r.ż.	80
Kobiety w ciąży > 19 r.ż.	85
Kobiety karmiące < 19 r.ż.	115
Kobiety karmiące > 19 r.ż.	120

Niedobór

Niedobory witaminy C zazwyczaj pojawiają się w okresie zimowo-wiosennym. Objawiają się ogólnym osłabieniem organizmu, szybko pojawiającym się zmęczeniem oraz brakiem apetytu i bólami stawów. Spada odporność i znacznie częściej pojawiają się infekcje, a także niedokrwistość. Długotrwałe, znaczne niedobory prowadzą do rozwoju szkorbutu. Choroba ta objawia się stanem zapalnym dziąseł, zmianami martwiczymi i wypadaniem zębów. Zmniejsza się również elastyczność naczyń krwionośnych, na skórze pojawiają się owrzodzenia, dochodzi do krwawień.

Nadmiar

Kwas askorbinowy nie jest toksyczny dla organizmu. Nadwyżka tej witaminy w organizmie jest wydalana wraz z moczem. W niektórych przypadkach zbyt duże jej spożycie może spowodować podrażnienie żołądka, biegunkę lub wymioty, zwiększa się także ryzyko powstania kamieni nerkowych. Na skutki nadmiaru witaminy C szczególnie narażone są osoby z chorobami nerek.

Źródła

Podstawowym źródłem witaminy C są produkty roślinne. Najwięcej zawierają jej owoce dzikiej róży, owoce jagodowe i cytrusowe. Znaczne jej ilości znajdują się także w natce pietruszki, czerwonej papryce, warzywach kapustnych (szczególnie w kwaszonej kapuście), truskawkach, pomidorach i chrzanie. W diecie przeciętnego Polaka większość witaminy C pochodzi z ziemniaków, które zawierają jej wprawdzie niewiele, jednak jemy je bardzo często i w dużych ilościach.

Witamina C jest bardzo nietrwała. Wysoka temperatura, promieniowanie słoneczne oraz dostęp tlenu szybko ją niszczą. Jest natomiast odporna na zamrażanie. Podczas niewłaściwego przechowywania i obróbki produktów zawierających witaminę C dochodzi do bardzo dużych jej strat, nawet do 80%.