Ziemniaki

Ziemniaki są najczęściej spożywanym przez Polaków warzywem. Początkowo traktowane były jako rośliny ozdobne.

Ziemniaki są najczęściej spożywanym przez Polaków warzywem. Do naszego kraju trafiły za czasów Jana III Sobieskiego. Początkowo jednak traktowane były jako rośliny ozdobne. Na stołach pojawiły się dopiero w czasach Oświecenia. Zdobywały coraz większe uznanie, ponieważ były łatwe w hodowli, tanie i przede wszystkim pożywne.

Ojczyzną ziemniaka jest Peru. Archeolodzy odnaleźli na tamtejszych ziemiach ziemniaka, który liczy sobie 2,5 tys. lat i pochodzi z czasów Inków. Z Ameryki Południowej przywieźli do Europy ziemniaka Hiszpanie, którzy jako pierwsi Europejczycy odkryli kulinarne właściwości tego warzywa. Spożywanie ziemniaków chroniło hiszpańskich żeglarzy przed chorobą o nazwie szkorbut, wywoływaną niedoborem witaminy C, w którą ziemniaki są wyjątkowo bogate.

Poza witaminą C w ziemniakach znajdują się duże ilości potasu, wapnia, magnezu, fosforu i błonnika. Najwięcej składników odżywczych znajduje się pod skórką. Należy jednak pamiętać, że w zielonej skórce surowego ziemniaka (a przede wszystkim w "oczkach") znajduje się substancja trująca o nazwie solanina, która spożyta w dużych ilościach może wywoływać zatrucia pokarmowe. Wbrew powszechnym opiniom nie jest to warzywo tuczące. 100 gramów ugotowanego ziemniaka ma tylko 70 kcal. To dodatki (masło, oleje i inne tłuszcze) oraz tradycyjny sposób przygotowania (smażenie, opiekanie) powodują drastyczny wzrost ich kaloryczności.

Ziemniak należy do rodziny roślin psiankowatych (podobnie jak pomidory). Częścią jadalną jest podziemna bulwa o okrągłym lub owalnym kształcie. Wielkość bulwy może być różna, w zależności od pory zbioru oraz odmiany. Od odmiany zależy również kolor (od białego do żółtego) oraz konsystencja (krucha lub zwięzła) ziemniaka.

W Polsce w 2008 roku oficjalnie zarejestrowanych było 138 odmian. Odmiany dzieli się ze względu na okres zbioru na:
- bardzo wczesne, np. Aster, Gloria;
- wczesne, np. Delikat, Gracja;
- średniowczesne, np. Balbina, Pirol;
- średniopóźne, np. Bryza, Arkadia;
- późne, np. Ursus, Wawrzyn.
W Polsce najpowszechniej uprawia się odmiany Aster, Irys, Irga, Bryza i Vineta.

Ziemniaki są warzywem o bardzo szerokim i różnorodnym zastosowaniu w kuchni. Najczęściej są podawane jako dodatek do głównego dania lub zupy, zwykle w formie gotowanej. Smażąc pokrojone ziemniaki w głębokim tłuszczu otrzymujemy popularne frytki. Ziemniaki można gotować bez lub ze skórką. Stanowią niezbędny dodatek do wielu sałatek. Można je zapiekać, nadziewać farszem. Z ziemniaków robione są placki ziemniaczane, puree i chipsy. Dużym powodzeniem cieszą się też ziemniaki pieczone w ognisku.

Ziemniaki zdobyły uznanie konsumentów nie tylko dzięki swej wszechstronnej użyteczności, ale również dlatego, że można je stosunkowo długo przechowywać. Jeśli przetrzymujemy je w chłodnym, ciemnym i niezbyt wilgotnym miejscu, zachowają świeżość nawet przez kilka miesięcy. Świeże ziemniaki powinny być twarde, jędrne. Skórka nie może być pomarszczona oraz mieć przebarwień.

Czy wiesz, że...

W Libii pewnemu rolnikowi udało się wyhodować ziemniaka o masie 11 kilogramów.

W Polsce znajdują się dwa pomniki przedstawiające ziemniaka, jeden w Poznaniu, a drugi w miejscowości Biesiekierz.

W starożytnym Rzymie kwiaty ziemniaka były bardzo popularną ozdobą.