Higiena jamy ustnej

Utarło się powszechne przekonanie, że temat higieny jamy ustnej pojawił się niedawno. Nic bardziej mylnego. Już w starożytności a więc, w Babilonie, w Egipcie, Grecji i Rzymie dbano o higienę jamy ustnej. Stosowano również całą gamę przyrządów. Szczoteczki do czyszczenia zębów, wykałaczki - archeolodzy znaleźli również zachowane na papirusie receptury płynów do płukania jamy ustnej. Mieszkańcy Afryki, przez wielu europejczyków uważani za ludy prymitywne od wieków niezwykle dbają o zęby i jamę ustną. Stosują specjalne patyczki do żucia i nici pozyskiwane z roślin podobnych do konopi. Używają też węgla drzewnego, którym trą powierzchnie zębów. Niestety w Polsce z higieną stomatologiczną nie jest najlepiej. A powinno, gdyż nikt nie lubi wdychać "odor ex ore".

Dużym problemem dla naszych zębów są resztki pokarmu dostające się do przestrzeni międzyzębowej. Jeżeli nie oczyścimy z nich zębów, stają się one pożywką dla bakterii próchnico-twórczych.

Na rynku dostępnych jest wiele różnorodnych środków zapewniających zdrowie naszym zębom i śluzówce jamy ustnej. Możemy używać ich równolegle, np.: przed szczotkowaniem możemy oczyścić przestrzenie międzyzębowe nicią dentystyczną, następnie umyć zęby i wypłukać usta płynem. Pamiętajmy jednak, że środki te stosowane  w nadmiarze mogą naszej jamie ustnej zaszkodzić.

Po posiłku należy wypłukać usta płynem, gdyż usuwa on resztki pokarmu. Dzięki niemu zmniejszeniu ulega ilość flory bakteryjnej. Zobojętnia on również kwaśne środowisko jamy ustnej. Oczyszczając jamę ustną można zastosować irygację. Polega ona na wtłaczaniu płynu pod ciśnieniem w przestrzenie między zębowe. Metoda ta skutecznie je oczyszcza. Jest również doskonałym masażem dla dziąseł. Do płukania jamy ustnej możemy stosować roztwory środków chemicznych, które hamują tworzenie się płytki bakteryjnej. Roztwory te to: solanki, borowiny, roztwory wyciągów z ziół. Najczęściej stosowanym środkiem jest chlorheksydyna. Płukanie jamy ustnej nie do końca spełnia swoje zadanie. Płyn nie penetruje bowiem tylnej części języka a ponadto często zawiera alkohol, przez co powoduje wysychanie jamy ustnej.

Funkcja wykałaczek, nici dentystycznych i płynów jest taka sama. Ważne jest, aby stosować przynajmniej jedną z tych metod w celu oczyszczenia przestrzeni międzyzębowej i miejsc niedostępnych przy myciu zębów szczoteczką.

Nitkowanie zębów po każdym posiłku powinno wejść nam w krew. Dzięki temu będziemy mieć pewność, że zęby są dobrze oczyszczone. Do oczyszczenia zębów potrzebujemy około 30 cm nici. Zawijamy je dookoła środkowych palców. Nić napinamy i przeprowadzamy delikatnie ruchami piłującymi przez punkt styku między zębami do przestrzeni między zębowej, odpowiednio w dół lub w górę.

Nitkowanie powinno być uzupełnione płukaniem jamy ustnej fluorkowymi płynami specjalnie do tego celu przeznaczonymi. Do czyszczenia przestrzeni między zębowych lub przestrzeni pod przęsłami mostu wykorzystać możemy również szczoteczki międzyzębowe i wykałaczki.

Wykałaczki powinny być wykonane z miękkiego drewna, zaostrzone na końcu, o trójkątnym przekroju. Nie powinno się ich stosować w tych miejscach, gdzie brodawki dziąsłowe wypełniają przestrzenie między zębowe.

Jeśli chcemy mieć zdrowe zęby nie możemy zapomnieć o oczyszczeniu języka. Grzbiet języka jest jednym z głównych siedlisk drobnoustrojów w jamie ustnej i źródłem ich rozsiewania. Płucząc jamę ustną nie eliminujemy z niej wszystkich bakterii, które umiejscawiają się na powierzchni języka. Dlatego konieczne jest stosowanie skrobaczek. Takie skrobaczki można nabyć osobno, lub stosować szczoteczkę, która posiada ją z drugiej strony główki. Skrobaczki mają różne kształty oraz budowę. Używamy ich do usunięcia z języka nalotów pochodzących z napoi i jedzenia. Polecane są one palaczom i osobom mającym odruch wymiotny. Język czyść zawsze skrobaczką, nie szczoteczką.

Szczoteczkę do zębów wybieraj miękką, o równym gęstym włosiu. Ważne jest, aby miała małą ,,główkę". Osoby cierpiące na choroby dziąseł powinny wybierać bardzo miękkie szczoteczki. Masowanie dziąseł za pomocą takiej szczoteczki poprawia ukrwienie błony śluzowej.

Osoby zdrowe powinny używać szczoteczek średnio twardych. Część pracująca powinna być mała, dla dorosłych około 2,5 cm długości, ale nie większa niż 3 cm i około 1,2 cm szerokości. Taką szczotką łatwiej się dostać do każdej powierzchni zęba. Każdy powinien mieć własną szczoteczkę do zębów, którą należy wymieniać co trzy miesiące. Nową szczoteczkę należy zdezynfekować, umyć dokładnie w ciepłej wodzie, a następnie zanurzyć na dobę w dowolnym płynie bakteriobójczym. Można to zrobić w roztworze 3% wody utlenionej.

Specjaliści wyróżniają kilkanaście metod szczotkowania zębów.

My wymienimy kilka najbardziej popularnych: pionowa; pozioma; metoda roll czyli obrotowo-wymiatającą; metody wibracyjne: okrężną ; fizjologiczną; i metoda zwana metodą szorowania.

Metoda roll polecana jest młodzieży i osobom dorosłym posiadającym zdrowe przyzębie. Jest to metoda najmniej szkodliwa ze wszystkich sposobów szczotkowania. Część pracującą szczoteczki należy ustawić pod kątem 45° do płaszczyzny zębów, na powierzchni przedsionkowej i później językowej, częściowo na dziąśle, częściowo na okolicy przyszyjkowej, możliwie jak najdalej od płaszczyzny zgryzu. Następnie wykonujemy ruch obrotowo-wymiatający w kierunku od brzegów siecznych. Czynność tę powtarzamy kilka razy na tym samym odcinku, po czym przesuwamy szczoteczkę tak, aby oczyścić cały łuk szczęki a potem żuchwy. Metodą poziomą czyścimy powierzchnie żujące zębów bocznych. Część pracującą szczoteczki kładziemy wzdłuż długiej osi zębów na powierzchniach żujących zębów bocznych i szczotkujemy tam i z powrotem. Możemy delikatnie wykonywać ruchy obrotowe. Powierzchnie językowe zębów przednich szczotkujemy metodą pionową. Część pracującą szczoteczki przykładamy pionowo do powierzchni językowych zębów przednich, czyli wzdłuż długich osi zębów i delikatnie wymiatamy resztki pokarmowe.

Pasty do zębów są najpopularniejszym i powszechnym środkiem stosowanym do codziennego szczotkowania zębów. Przy wyborze pasty nie powinniśmy kierować się własnym gustem. Najlepiej jest skonsultować się ze stomatologiem. Codzienna higiena jamy ustnej to dokładne szczotkowanie dwa razy dziennie szczoteczką o średnim lub miękkim włosiu z odpowiednią pastą do zębów. W przypadku palaczy polecane są specjalnie dla nich dedykowane pasty.

Obecnie pasty dostępne na rynku powinny spełniać następujące kryteria: właściwie oczyszczać zęby z osadów i złogów; zwiększać odporność zębów na próchnicę; mieć korzystny wpływ na dziąsła, przeciwdziałać odkładaniu złogów nazębnych, mieć korzystne działanie na szkliwo i błonę śluzową jamy ustnej. Równocześnie powinny mieć miły smak i zapach.

Wśród składników past do zębów najważniejsze to: środki ścierne i polerujące; środki powierzchniowo czynne - pieniące; substancje zapobiegające wysychaniu; składniki smakowo-zapachowe; substancje biologicznie czynne; środki wybielające i bardzo ważny dla zębów pierwiastek - fluor. Każdy, kto myje zęby, ma codziennie kontakt z fluorem.

Ze względu na fluor powinniśmy zwracać szczególną uwagę na mycie zębów przez dzieci. Szczególną uwagę należy zwrócić na pasty o dużej zawartości fluoru, np. 1800 ppm, 2500 ppm. Pasty te należy stosować pod kontrolą lekarza, a u dzieci również przez rodziców. Dla osób cierpiących z powodu krwawiących zębów dostępne są pasty zawierające zespół ziół o działaniu przeciwzapalnym, odkażającym i zmniejszającym krwawienie dziąseł. Dla osób z nadwrażliwością zębów na ciepłe, czy zimne pokarmy istnieją pasty blokujące kanaliki zębinowe obnażonych szyjek zębowych, czy startych powierzchni żujących zębów, przez co zmniejszają dolegliwości bólowe. Niektóre, pasty mają właściwości wybielające, przez co zyskują ostatnimi czasy coraz większa popularność.

Każdego dnia  myjmy zęby i całą jamę ustną, łącznie z czyszczeniem języka. Niechaj to będzie podstawowa zasada współczesnego, kulturalnego człowieka. Higiena jamy ustnej chroni nas przed próchnicą zębów. KJW