Zespół jelita drażliwego - problem ludzi ambitnych

Jesteś ambitny i wiecznie zestresowany, a do tego ból brzucha, problemy z wypróżnieniem i gazy nie dają Ci spokojnie pracować i żyć? Najpewniej cierpisz na IBS.

Zespół jelita drażliwego, określane czasami jako zespół jelita nadwrażliwego, nerwica jelit lub IBS, to zaburzenie czynnościowe jelita grubego występujące u około 10-20% ludzi dorosłych. Jego pierwotna przyczyna nie jest poznana, jednak wiadomo, że czynnikiem mającym znaczny wpływ na rozwój tej choroby są zmiany w sferze psychicznej tj. przewlekły stres, depresja, zaburzenia osobowości. W zespole jelita drażliwego przewód pokarmowy jest prawidłowo zbudowany i funkcjonujący (w sensie trawienia i wchłaniania), jednakże dochodzi do zaburzeń funkcjonowania jelit powodujących zmiany częstości oddawania i wyglądu stolca. Uważa się także, iż drugim czynnikiem predysponującym do tej choroby jest dieta uboga w błonnik. Znacznie częściej na tę chorobę zapadają kobiety, niż mężczyźni.

Wyróżniamy 4 postacie zespołu jelita nadwrażliwego - postać objawiającą się biegunkami, postać z zaparciami, postać mieszaną i niesklasyfikowaną (idiopatyczną). Najczęstszymi objawami tej choroby są ostre, skurczowe bóle występujące najczęściej w lewym podbrzuszu, nasilające się po posiłku, ale ustępujące po wypróżnieniu. Chorzy często skarżą się na wzdęcia brzucha, zgagę, odbijanie, pojawienie się gazów i uczucia "przelewania w brzuchu". W postaci biegunkowej stolce są wodniste lub półpłynne, biegunka występuje najczęściej zaraz po przebudzeniu, po posiłkach i w okresie stresu psychicznego. W postaci z zaparciami stolec najczęściej oddawany jest z dużym bólem i wysiłkiem, z domieszką śluzu. Czynności tej często towarzyszy uczucie niepełnego wypróżnienia.

Kryteria, które muszą być spełnione, aby móc zdiagnozować obecność i postać zespołu jelita nadwrażliwego są następujące:

1. Zespół jelita drażliwego rozpoznaje się, jeśli w ciągu ostatnich 12 miesięcy, co najmniej przez 3 miesiące występował dyskomfort lub ból brzucha, który miał co najmniej 2 z następujących 3 cech:

- ustępował po wypróżnieniu;

- jego pojawienie wiązało się ze zmianami częstości wypróżnień;

- jego pojawienie wiązało się ze zmianami wyglądu stolca.

2. Postać biegunkową rozpoznajemy, gdy występują:

- więcej niż 3 wypróżnienia w ciągu dnia;

- papkowate lub wodniste stolce;

- parcia na stolec.

3. Postać z zaparciami rozpoznaje się, gdy występują:

- mniej niż 3 wypróżnienia w tygodniu;

- twarde zbite stolce;

- trudności w oddaniu stolca.

4. Postać mieszaną rozpoznajemy, gdy występują naprzemiennie okresy postaci z zaparciami i biegunkowej.

Nie istnieje niestety skuteczna terapia, która w 100% uwolniłaby osobę chorą od dolegliwości. Leczenie powinno przebiegać wielokierunkowo. Pomocne są nie tylko produkty farmaceutyczne, ale i psychoterapia, wysiłek fizyczny oraz odpowiednio dobrana do postaci choroby dieta.

Postępowanie dietetyczne polega przede wszystkim na wykluczeniu produktów powodujących dolegliwości oraz działających drażniąco na przewód pokarmowy. Posiłki powinny być małe objętościowo, ale równocześnie jadane częściej. Potrawy powinny być ciepłe (gorące i zimne mogą wzmagać nieprzyjemne objawy). Bardzo ważną rolę odgrywa regularność posiłków oraz okoliczności ich spożywania. Posiłki powinno się jadać w pozycji siedzącej, bardzo powoli i dokładnie przeżuwać każdy kęs. Należy unikać jedzenia w stresie. Pamiętać należy także o wypijaniu codziennie minimum 1,5l wody, gdyż wpływa to na prawidłowe uwodnienie mas kałowych. Trzeba wyeliminować napoje gazowane oraz gumy do żucia. Podczas żucia gumy połykamy duże ilości powietrza, które spowoduje uczucie rozpychania w żołądku. Warto też zwrócić uwagę na etykiety słodyczy i słodkich napojów. Te słodzone sorbitolem mogą powodować dodatkowo bóle brzucha.

Co powinieneś jeść, gdy cierpisz na postać biegunkową IBS:

W tej postaci choroby zalecana jest dieta lekkostrawna, niskotłuszczowa i niskobłonnikowa (szczególnie ograniczyć należy błonnik nierozpuszczalny, ponieważ przyspiesza on perystaltykę i działa drażniąco na jelita).

Produktami wskazanymi są:

1. białe pieczywo, bułki, kasza manna, ryż, biszkopty, sucharki, wafle, ryż, kaszka kukurydziana, drobne makarony;

2. słaba herbata, rozcieńczone soki warzywno-owocowe;

3. chude mięso drobiowe, cielęce, chude ryby, chude wędliny (szynka, polędwica);

4. chudy ser twarogowy;

5. marchew gotowana, seler, ziemniaki, cukinia, kabaczki, patisony, ziemniaki purée, pomidory bez skórki i gniazd nasiennych, jabłka pieczone, gotowane, surowe starte, banany, jagody - wszystkie warzywa i owoce powinny być delikatne i dojrzałe, pozbawione skórki i pestek, najlepiej jeść je w postaci soków czy przecierów lub gotowane i rozdrobnione;

6. galaretki owocowe, kisiele, budynie;

7. woda niegazowana, rumianek, mięta, napar z suszonych jagód, wino czerwone wytrawne rozcieńczone z wodą.

W momencie zaostrzenia dolegliwości należy wyeliminować:

- mleko, kefiry;

- mocną kawę, herbatę, alkohol;

- tłuste sery twarogowe, żółte, topione;

- tłuszcze zwierzęce tj. smalec, słoninę;

- tłuste mięso - wieprzowinę, baraninę, kaczki, gęsi, dziczyznę, podroby, żółtka jaj;

- pieczywo razowe, pieczywo z nasionami (słonecznik, dynia, sezam), dodatkami (cebula, śliwka suszona), otręby pszenne, grube kasze, ciemny ryż;

- wzdymające i ciężkostrawne warzywa (kalafior, brukselka, kapusta, cebula, buraki, rośliny strączkowe, czosnek, por, ogórek, papryka, kukurydza);

- truskawki, maliny, czereśnie, porzeczki, jeżyny, śliwki suszone i świeże, gruszki, wiśnie, winogrona, owoce kwaśne i niedojrzałe;

- czekoladę, orzechy;

- ostre przyprawy;

- pokarmy zawierające cukry wywołujące procesy fermentacyjne w jelitach:

- fruktozę (miód, słodkie owoce, soki owocowe, szczególnie sok jabłkowy);

- laktozę (mleko);

- rafinozę i stachiozę (warzywa strączkowe i cebulowe)

- sorbitol (guma do żucia, słodycze, dietetyczne dżemy, czekolady, słodziki (sorbitol); soki przygotowywane z niewskazanych owoców.

Co powinieneś jeść, gdy cierpisz na postać zaparciową IBS:

Chorzy z postacią zaparciową powinni stosować dietę bogato błonnikową. Ilość błonnika w diecie zwiększamy stopniowo, tak aby nie wywołać silnych biegunek i wzdęć. Warzywa i owoce powinny być jadane na surowo. Ostrożnie wprowadzane są warzywa kapustne i cebulowe, gdyż są ciężkostrawne. Jeżeli po ich zjedzeniu występują bóle i wzdęcia, powinno się ich unikać. Korzystnie działa natomiast spożywanie 2 łyżek otrąb pszennych dziennie. Nie zapominajmy o obfitym popiciu ich wodą. Dzięki temu napęcznieją i zwiększa objętość mas kałowych. Aby przyspieszyć wypróżnienie można również na czczo wypić ciepłą wodę z miodem i z cytryną, zjeść garść rozmoczonych w wodzie śliwek lub wypić łyżkę oleju. W przypadku postaci z zaparciami niezbędna jest aktywność fizyczna. Już 30 minut ćwiczeń dziennie spowoduje przyspieszenie perystaltyki jelit.

Produktami wskazanymi są:

- oleje roślinne, margaryny miękkie;

- pieczywo razowe, żytnie, graham, najlepiej z dodatkiem otrąb, ziaren, otręby pszenne, żytnie, kasza gryczana, jęczmienna, pęczak, makaron razowy, ryż brązowy, płatki owsiane;

- wszystkie owoce i warzywa (w miarę tolerancji - warzywa kapustne, rośliny strączkowe i warzywa cebulowe), orzechy;

- chude produkty mleczne;

- kawa zbożowa, woda niegazowana, słaba herbata, rumianek, mięta (ok.2-3l/d);

- chude mięso, wędliny, chude i tłuste ryby;

- desery owocowe, bez dodatku czekolady;

- suszone owoce.

W momencie zaostrzenia dolegliwości należy wyeliminować:

- alkohol, kakao, czekoladę, mocną kawę, mocną herbatę;

- chleb pszenny, kaszę mannę, kaszę kukurydzianą, ryż biały, makaron z pszennej, oczyszczonej mąki, płatki pszenne, kukurydziane, ryżowe.

Wprawdzie zespół jelita nadwrażliwego jest chorobą przewlekłą i nieuleczalną, ale odpowiednia dieta, zmiana stylu życia oraz odpowiednio prowadzona psychoterapia przynoszą znaczącą poprawę stanu zdrowia, a nawet całkowite ustąpienie dolegliwości. Ilona Grzegorzewska