Dieta Pięciu Przemian

Przy konstruowaniu jadłospisu w oparciu o chińską dietę pięciu przemian, najważniejsze są: pory roku, narządy, emocje, metody kulinarne i smaki, według których łączy się produkty.

Dieta pięciu przemian to nieodłączny element tradycyjnej medycyny chińskiej, która liczy już sobie dobre kilka tysięcy lat. Opiera się ona na teorii, jakoby cały wszechświat, z naszym zdrowiem włącznie, zależny był od relacji zachodzących między pięcioma żywiołami: drewnem, ogniem, ziemią, metalem i wodą. Stąd niekiedy używa się innej nazwy: dieta pięciu żywiołów. Wydaje się jednak, że pierwsze określenie jest bardziej trafne, jako że żywioły te nie pozostają w bezruchu, lecz ulegają ciągłym zmianom. Drewno pali się, dając ogień, ten zaś zostawia po sobie popiół, który należy do ziemi; woda gasi ogień, metal ścina drzewo i tak dalej. Relacje tworzące są na poniższym wykresie zaznaczone po okręgu, natomiast relacje niszczące za pomocą strzałek wewnątrz niego:

Dowiedz się, jak komponować jadłospis wg Diety Pięciu Przemian

Każdemu żywiołowi przypisane są konkretne zjawiska, kolory, zwierzęta... Przy konstruowaniu jadłospisu w oparciu o tę metodę, najważniejsze są pory roku, narządy, emocje, metody kulinarne i smaki, według których łączy się z poszczególnymi żywiołami wybrane produkty. Dla ułatwienia, część z nich prezentujemy w poniższej tabeli:

Żywioły	Ogień	Ziemia	Metal	Woda	Drewno
Smaki	Gorzki	Słodki	Ostry	Słony	Kwaśny
Produkty	Jarmuż, brukselka, brokuły, pietruszka, cykoria, endywia, ogórek, boćwina	Dynia, gotowana marchew, słodka kukurydza, brukiew, słodkie ziemniaki	Imbir, czosnek, musztarda, surowa cebula, rzeżucha, rzodkiew, por, chrzan, szalotka	Fasola, sól morska, wodorosty, słone przyprawy (np. sos sojowy), miso,	Kiełki, cytryna, kiszonki, ocet, limonka
Narządy	Serce, jelito cienkie	Żołądek, śledziona, trzustka	Płuca, jelito grube	Nerki, pęcherz, układ rozrodczy	Wątroba, pęcherzyk żółciowy
Pory roku	Lato	Wczesna jesień	Późna jesień	Zima	Wiosna
Emocje	Radość	Melancholia, zamyślenie	Smutek, strapienie	Strach	Gniew
Metody kulinarne	Smażenie, rożen	Gotowanie	Pieczenie, gotowanie pod ciśnieniem	Marynowanie	Gotowanie na parze

Oprócz produktów przypisanych poszczególnym żywiołom, tradycyjna medycyna chińska wyróżnia też podział na jedzenie Yin i Yang. Generalnie rzecz biorąc, tłuste, energetyczne produkty należą do "ciepłych" Yang, a te uboższe w kalorie - do "zimnych" Yin. Pod uwagę bierze się również natychmiastowy efekt danego produktu na organizm, czyli na przykład większość alkoholi i pikantne potrawy zaliczane są do "grzejących" Yang. Pieczywo, ryż, ziarna, niektóre owoce i warzywa uważane są w tym kontekście za neutralne. Przynależność do jednej z tych dwóch grup zależeć może też od sposobu przyrządzenia danej potrawy. Yin będą zasadniczo produkty surowe lub gotowane na parze, a Yang - pieczone, smażone i gotowane. Barbara Ciastoń