Dieta starożytnych Indii

Nowoczesna nauka zaakceptowała już ideę nauk holistycznych, takich jak Ajurweda, że zdrowie nie zależy jedynie od postępu technologicznego w dziedzinie medycyny, ale przede wszystkim od właściwej diety i odpowiedniego stylu życia. Wszystko może być potencjalnie szkodliwe lub korzystne, w zależności od warunków zewnętrznych oraz tego, o jaką konkretnie osobę chodzi. O ile ćwiczenia fizyczne, masaże, ziołowe lekarstwa i praktyka duchowa wspomagają zachowanie równowagi, zdrowia i dobrego samopoczucia, to jedzenie jest czymś, bez czego nie możemy się obyć, dlatego tak ważna jest właściwa dieta.

Istnieje wiele diet, których celem jest zrzucenie kilogramów albo wzmocnienie poszczególnych układów i części ciała. Często zapomina się niestety, że dbać należy o cały organizm, a nie tylko jego "problematyczne" sfery. Pamięta o tym starożytna nauka indyjska, Ajurweda. Charakteryzuje się ona holistycznym podejściem do ciała, a więc traktuje je jako całość, a nie zbiór poszczególnych elementów. Ajurweda zajmuje się wszystkimi możliwymi aspektami życia związanymi z ciałem i zdrowiem. Oznacza to, że każdy człowiek traktowany jest indywidualnie.

Nie istnieje dieta uniwersalna, choć Ajurweda wymienia kilka zwyczajów żywieniowych, którymi kierować powinien się każdy:

- Nie należy się przejadać ani nadmiernie pościć.

- Nie należy omijać posiłków.

- Zaleca się jedzenie o stałych porach i w regularnych odstępach czasu, aczkolwiek należy słuchać swojego organizmu i jeść wtedy, gdy jest się głodnym, a pić - gdy jest się spragnionym.

- Trzeba dostarczać organizmowi odpowiednio dużą ilość płynów.

- Należy jeść zgodnie z dominującym u danej osoby typem (Dośa, patrz niżej).

- Spożywane produkty powinny pochodzić z upraw organicznych, być świeże, najlepiej sezonowe. Należy ograniczyć konsumpcję tych mrożonych, puszkowanych, konserwowanych, a także potraw odgrzewanych. Jedzenie powinno być jak najmniej przetworzone, ponieważ dostarcza wówczas nie tylko składników odżywczych, ale również prana - siły życiowej niezbędnej zarówno dla ciała, jak i dla umysłu.

- W jadłospisie powinny przeważać dania ciepłe, poddane obróbce termicznej. Produkty prosto z lodówki, jak również te surowe, należy jeść w stosunkowo niewielkich ilościach. Lepiej też nie łączyć potraw ciepłych i zimnych.

- Trzeba pamiętać również o niekorzystnych połączeniach produktów. Nie wolno mieszać między innymi: owoców i nabiału, ryb i mleka, jaj i mleka, a jogurtów nie należy jeść po zapadnięciu zmroku.

- Antybiotyki, środki przeciwbólowe i cukier powinny być stosowane tylko w ostateczności.

Ajurweda wielką wagę przykłada do procesów trawienia i wydalania. To od ich prawidłowego przebiegu w znacznym stopniu zależy ogólne zdrowie i samopoczucie. Dlatego też nie należy się przejadać. Posiłki należy jadać w spokoju, na siedząco, przeznaczać na nie wystarczająco dużo czasu i koncentrować się na procesie jedzenia, odsuwając wszystkie negatywne myśli. Każdy posiłek warto rozpocząć od szklanki letniej wody z dodatkiem cytryny, a zakończyć żuciem ziaren kopru lub innego specyfiku wspomagającego trawienie.

Według Ajurwedy, istnieje sześć podstawowych smaków:

- Madhur (słodki)

- Amla (kwaśny)

- Lavana (słony)

- Katu (gorzki)

- Tikta (ostry)

- Kashaya (cierpki)

Każdy z nich ma inny wpływ na poszczególne Dośa, czyli typy ludzkie. Pierwsze trzy smaki koją i uspokajają Vatę. Ostatnie trzy łagodzą Kaphę i otwierają w ciele zablokowane kanały energetyczne. Słodki, gorzki i cierpki są dobre dla Pitty i chłodzą organizm. To najogólniejsza klasyfikacja.

Smaki dobre dla Vaty w niekorzystny sposób pobudzić mogą Kaphę, więc i Vata nie może ich nadużywać, jeśli nie chce zaburzyć równowagi i zablokować kanałów energetycznych związanych z tą stroną organizmu, która znajduje się pod wpływem Kaphy. Dlatego też osoba z dominującym typem Vata powinna komponować swój jadłospis, uwzględniając przede wszystkim smaki słodki, kwaśny i słony, ale nie rezygnować przy tym z trzech pozostałych, wszystkie zaś dozować w odpowiednich proporcjach. Nieumiejętne ich stosowanie w diecie ajurwedyjskiej owocuje niekiedy brakiem pozytywnych efektów lub osiągnięciem tych wręcz przeciwnych. Stąd też sceptyczne podejście do Ajurwedy osób niemających doświadczenia w tej dziedzinie.

Inny ajurwedyjski podział produktów spożywczych zakłada istnienie trzech jakości: duchowej (satwicznej), aktywnej (radźasowej) i materialnej (tamasowej). W zależności od ich dominanty w danym produkcie, może on w różnoraki sposób wpływać na nasz umysł. Najlepsze są pokarmy satwiczne, podczas gdy produktów z dwóch pozostałych grup lepiej unikać, jako że mogą blokować przepływ dobrej energii w organizmie lub uwalniać zasoby tej złej.

Ważnym elementem diety ajurwedyjskiej są zioła i przyprawy. Uważa się je za skoncentrowaną formę leczniczej siły Natury, która wspomaga usuwanie toksyn, trawienie i wchłanianie korzystnych składników z pożywienia, a także ich transport do poszczególnych komórek, tkanek i organów.

Autorzy starożytnych tekstów ajurwedyjskich złapaliby się za głowę, słysząc o takich wymysłach naszych czasów jak dieta beztłuszczowa, niskowęglowodanowa czy oparta wyłącznie na sokach i przecierach. Z punktu widzenia nauk Ajurwedy, diety te są niekompletne i zaburzają równowagę organizmu, w efekcie szkodząc mu.

Jeśli jadasz dokładnie te same potrawy po kilka razy w tygodniu, albo wciąż sięgasz po dokładnie te same produkty, robiąc zakupy - Twój jadłospis może nie dostarczać Ci wielu istotnych elementów. Postaraj się to zmienić. W każdym tygodniu wypróbuj nowe produkty lub połącz te dotychczas znane w nowych potrawach, tak aby rzucić wyzwanie zarówno Twoim kubkom smakowym, jak i układowi pokarmowemu.

Ajurweda zakłada, że każdy posiłek powinien być ucztą dla wszystkich zmysłów. Kiedy Twój talerz odzwierciedla naturalne bogactwo kolorów, faktur, smaków i zapachów, soki trawienne uwalniają się w radosnym oczekiwaniu, a ciało, umysł i dusza spełniają się w doświadczeniu posiłku.

Podsumowując, starożytna dieta ajurwedyjska opiera się na indywidualnym podejściu do każdego człowieka. Choć na jej efekty trzeba czekać stosunkowo długo, odczuwane po pewnym czasie korzyści znacząco wpływają na poprawę zdrowia i samopoczucia. Inną jej zaletą jest brak skutków ubocznych, a także niewielka liczba ograniczeń żywieniowych. Największą trudnością w komponowaniu ajurwedyjskiego jadłospisu jest postawienie prawidłowej diagnozy w kwestii Dośa i ich proporcji w każdym indywidualnym przypadku. Dlatego też najlepiej odwiedzić specjalistę z zakresu Ajurwedy, który weźmie pod uwagę wszystkie niezbędne okoliczności, na podstawie których wskazać można dominujący typ i ułożyć odpowiednio zbilansowany, zindywidualizowany jadłospis. Barbara Ciastoń

Przeczytaj więcej: Ajurwedyjski jadłospis